+2

Δηλητηριάζοντας την ανοιξη και τους εαυτούς μας: Η αόρατη απειλή των επικίνδυνων φυτοφαρμάκων

Η άνοιξη αφήνει για ακόμη μία χρονιά πίσω της μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα στην ελληνική ύπαιθρο. Γεωργικές εκτάσεις, αλλά και παρυφές δρόμων μέσα σε οικισμούς, δίπλα σε κατοικίες, βιολογικές καλλιέργειες, σχολεία, στρατόπεδα και άλλους κοινόχρηστους χώρους έχουν ψεκαστεί εκτεταμένα με τοξικά χημικά ζιζανιοκτόνα.

Οι τοξικές αυτές ουσίες χρησιμοποιούνται ουσιαστικά για την εξόντωση της φυσικής βλάστησης και των άγριων χόρτων, τα οποία βαφτίστηκαν «ζιζάνια», αντί της χρήσης μηχανικών μέσων διαχείρισης, όπως σκαπτικά ή χορτοκοπτικά εργαλεία.

Τα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται συνήθως περιέχουν τοξικές χημικές ουσίες οι οποίες έχουν ήδη απαγορευτεί ή περιοριστεί σημαντικά σε άλλες χώρες, λόγω της υψηλής επικινδυνότητάς τους για τη δημόσια υγεία, τη βιοποικιλότητα και το περιβάλλον γενικότερα - με ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις στον υδροφόρο ορίζοντα.

Τα πιο διαδεδομένα στην Ελλάδα είναι τα επικίνδυνα σκευάσματα που περιέχουν τη δραστική ουσία γλυφοσάτη - με πιο γνωστό το Roundup - τα οποία επαναφέρουν στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τους άμεσους αλλά και μακροχρόνιους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα της γεωργίας. Σύμφωνα, μάλιστα, με πρόσφατη επιστημονική μελέτη του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, διαπιστώθηκε ότι η έκθεση στη γλυφοσάτη συνδέεται με αύξηση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου έως και 41%.

Πρόκειται για μία από τις πολλές επιστημονικές μελέτες που εξετάζουν τις επιπτώσεις των επικίνδυνων φυτοφαρμάκων ευρείας χρήσης στην ανθρώπινη υγεία, αναδεικνύοντας μια ιδιαίτερα ανησυχητική πραγματικότητα: ολοένα και περισσότεροι νέοι άνθρωποι, ακόμη και ηλικίας 20, 30 ή 40 ετών, καταφεύγουν σε ογκολογικές και συναφείς κλινικές.
Ενδεικτικά, πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης καταγράφει αύξηση κατά 45% των περιστατικών καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 45 ετών - μορφές καρκίνου που συνδέονται άμεσα με την κατανάλωση επικίνδυνων τροφίμων και τη συνολική επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Η Κρήτη αποτελεί τη μοναδική περιοχή της Ελλάδας όπου πραγματοποιείται συστηματική καταγραφή καρκινικών νοσημάτων, ενώ εκτιμάται ότι τα ποσοστά είναι αντίστοιχα και στην υπόλοιπη χώρα.

Αξιοσημείωτο είναι ότι μόνο στις ΗΠΑ έχουν ήδη εκδικαστεί περίπου 100.000 αγωγές, στις οποίες εξετάζεται η σύνδεση της έκθεσης στο Roundup με την εμφάνιση καρκίνου. Η πολυεθνική Bayer/Monsanto έχει ήδη καταβάλει περίπου 11 δισεκατομμύρια δολάρια σε αποζημιώσεις και εξωδικαστικούς διακανονισμούς, ενώ δεκάδες χιλιάδες ακόμη υποθέσεις διεθνώς παραμένουν σε εκκρεμότητα και αναμένεται να εκδικαστούν. Όμως η κερδοφορία του συγκεκριμένου προϊόντος είναι τόσο υψηλή, ώστε η εταιρεία προτιμά να καταβάλλει ακόμη και πρόστιμα δισεκατομμυρίων, αντί να αποσύρει οριστικά τα επικίνδυνα σκευάσματα από την αγορά.
Το ερώτημα, ωστόσο, επιστρέφει τελικά σε εμάς - στους πολίτες αλλά και στην ίδια την Πολιτεία: ποια είναι τελικά η αξία της ανθρώπινης ζωής και της δημόσιας υγείας;

Σε διεθνές νομοθετικό επίπεδο, η χρήση της γλυφοσάτης - της δραστικής ουσίας που περιέχεται σε προϊόντα όπως το Roundup - περιορίζεται ολοένα και περισσότερο. Ορισμένες χώρες, όπως η Αυστρία και το Βιετνάμ, έχουν ήδη προχωρήσει σε πλήρη απαγόρευση της χρήσης της, ενώ άλλες, όπως το Μεξικό, κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Παράλληλα, αυστηροί περιορισμοί εφαρμόζονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο.

Αντίθετα, το ισχύον νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα αφήνει τους πολίτες ουσιαστικά απροστάτευτους, επιτρέποντας την εκτεταμένη και, στην πράξη, ανεξέλεγκτη χρήση της γλυφοσάτης προς όφελος της βιομηχανίας φυτοφαρμάκων. Εκτιμάται ότι περίπου 1.500 τόνοι γλυφοσάτης διασκορπίζονται κάθε χρόνο σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις που παράγουν τρόφιμα για κατανάλωση στην Ελλάδα. Τα υπολείμματα αυτών των τοξικών ουσιών καταλήγουν αναπόφευκτα στον υδροφόρο ορίζοντα, στα ποτάμια και στα φυσικά οικοσυστήματα, παρότι ακόμη και η ίδια η συσκευασία των προϊόντων προειδοποιεί ρητά, μέσω δήλωσης επικινδυνότητας, ότι οι ουσίες αυτές είναι: «Τοξικές για τους υδρόβιους οργανισμούς, με μακροχρόνιες επιπτώσεις.» Με άλλα λόγια, πρόκειται για χημικές ουσίες που δεν διασπώνται εύκολα και συσσωρεύονται στα οικοσυστήματα και στην τροφική αλυσίδα.

Μέρος του προβλήματος αποτελεί και ο ρόλος της πλειονότητας των γεωπόνων. Παρότι έχουν εκπαιδευτεί δωρεάν στα δημόσια πανεπιστήμια και γνωρίζουν τις σοβαρές και επιστημονικά τεκμηριωμένες επιπτώσεις της γλυφοσάτης και άλλων τοξικών φυτοφαρμάκων στη δημόσια υγεία, στη βιοποικιλότητα και στο περιβάλλον γενικότερα, αντί να διασφαλίζουν τα συμφέροντα των συμπολιτών τους και να προωθούν πρακτικές βιώσιμης γεωργίας, επιλέγουν να λειτουργούν ως διακινητές αυτών των επικίνδυνων ουσιών. Έτσι, συμβάλλουν ενεργά στη καταστροφή της γεωργικής γης και στην έκθεση ανθρώπων και ζώων σε τοξικές ουσίες με σοβαρές και μακροχρόνιες συνέπειες, με γνώμονα το προσωπικό τους κέρδος.

Παράλληλα, μεγάλο μέρος των γεωργών αδιαφορεί συνείδητα για την επικινδυνότητα αυτών των ουσιών. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε μεγάλες καλλιέργειες οι παραγωγοί συχνά προστατεύουν τους εαυτούς τους και δεν πραγματοποιούν προσωπικά τους ψεκασμούς, αναθέτοντας αυτή την επικίνδυνη εργασία σε αλλοδαπούς εργάτες που προσλαμβάνονται με σύντομες συμβάσεις, δυσχεραίνοντας την καταγραφή ασθενειών που σχετίζονται με την έκθεση στις τοξικές αυτές ουσίες.

Ετσι δεν εκτίθενται οι ίδιοι σε κίνδυνο, καθώς γνωρίζουν πόσοι από τους γεωργούς της προηγούμενης γενιάς απεβίωσαν από παθήσεις που σχετίζονται σε έκθεση σε φυτοφάρμακα, ιδίως στις περιοχές εντατικής γεωργίας. Τελικός αποδέκτης όμως των επικίνδυνων προϊόντων είναι οι ανυποψίαστοι καταναλωτές, οι οποίοι αναπόφευκτα θα νοσήσουν, αλλά δεν θα μάθουν ποτέ την πραγματική αιτία.

Ζούμε σε μια χώρα όπου το ίδιο το κράτος εξακολουθεί να επιτρέπει τη χρήση αναγνωρισμένων επικίνδυνων χημικών ουσιών, με τη φαιδρή δικαιολογία της διασφάλισης της διατροφικής επάρκειας, την ώρα που η εγχώρια παραγωγή και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις μειώνονται δραματικά. Στις περισσότερες από τις πλέον παραγωγικές περιοχές της χώρας, από όπου προέρχονται τρόφιμα που καταλήγουν καθημερινά στα πιάτα μας, συσσωρεύονται τοξικά υπολείμματα φυτοφαρμάκων στο έδαφος, στο νερό και στην τροφική αλυσίδα.
Την ίδια στιγμή, αυξάνονται συνεχώς και αδικαιολόγητα οι εισαγωγές οπωροκηπευτικών, ακόμη και από χώρες της βόρειας Ευρώπης, όπου σε αρκετές περιπτώσεις τα καλλιεργήσιμα εδάφη έχουν χαρακτηριστεί επιβαρυμένα ή ακατάλληλα λόγω εκτεταμένης χημικής ρύπανσης.

Το αποτέλεσμα είναι τελικά το ακριβώς αντίθετο από αυτό που υποτίθεται ότι επιδιώκεται: η γεωργική γη υποβαθμίζεται σταδιακά και χάνει τη φυσική της παραγωγικότητα, καθώς η συνεχής χρήση τοξικών χημικών ουσιών δηλητηριάζει το έδαφος, καταστρέφει τη μικροβιακή ζωή και διαταράσσει τη φυσική ισορροπία των οικοσυστημάτων από τα οποία εξαρτάται η ίδια η αγροτική παραγωγή.

Ως πολίτες αυτής της χώρας πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε σε μεγάλο βαθμό εκτεθειμένοι. Για το κράτος και την πολιτεία, η προτεραιότητα φαίνεται να παραμένει η παραγωγή κέρδους, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις συνδέεται ακόμη και με την ασθένεια, ιδίως με τον τρόπο με τον οποίο προωθείται η ιδιωτική περίθαλψη.

Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η αδιαφορία και η επίκληση της άγνοιας δεν αποτελούν πλέον επιλογή· συνιστούν σε συνενοχή, με δραματικές συνέπειες για όλους μας και, κυρίως, για τις επόμενες γενιές. Δεν πρόκειται για μια ακόμη αφηρημένη περιβαλλοντική συζήτηση, αλλά για μια άμεση και καθημερινή απειλή, που διεισδύει και δρα αθροιστικά στο νερό που πίνουμε, στην τροφή που καταναλώνουμε και στον αέρα που αναπνέουμε.

Χρειάζονται άμεσα ουσιαστικά μέτρα: αυστηρός έλεγχος, περιορισμός και σταδιακή κατάργηση των επικίνδυνων ουσιών, στήριξη βιώσιμων πρακτικών καλλιέργειας και πραγματική προστασία της δημόσιας υγείας.

Όταν οι συνέπειες αυτών των πρακτικών αποτυπωθούν στα στατιστικά δεδομένα, θα είναι ήδη πολύ αργά. Τότε θα πρόκειται απλώς για ακόμη μία περίπτωση συλλογικής αυτοκαταστροφής που προκαλούν οι γενιές μας με την ανοχή και τη συμμετοχή τόσο της Πολιτείας όσο και των πολιτών. ... See MoreSee Less

+2

Μαθητές από σχολεία του Αιγαίου και της Ευρώπης στο Ινστιτούτο Αρχιπέλαγος

Παράλληλα με την εκπαίδευση που προσφέρει το Διεθνές Σχολείο της Θάλασσας *International School of the Sea* του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές από διεθνή πανεπιστήμια, προσφέρουμε εδώ και σχεδόν 30 χρόνια και τη δυνατότητα **βιωματικής και εμπειρικής εκπαίδευσης** σε μαθητές σχολείων από τα νησιά του Αιγαίου, από άλλες περιοχές της Ελλάδας, αλλά και από σχολεία του εξωτερικού.

Σήμερα είχαμε τη χαρά να φιλοξενήσουμε μαθητές από το **Μουσικό Σχολείο Σάμου** και το **Collège Jacques Prévert, Herbignac** της Γαλλίας, στο πλαίσιο της ιδιαίτερης κοινής δράσης τους *“arts, expression et créativité”*, η οποία στοχεύει, μεταξύ άλλων, στην ανάπτυξη της συνεργατικής μάθησης και στην καλλιέργεια δεξιοτήτων δημιουργίας, έκφρασης και επικοινωνίας.

Η εκπαίδευση και ενημέρωση που προσφέρουμε δεν αφορά μόνο τα κρίσιμα ζητήματα προστασίας της βιοποικιλότητας των θαλασσών μας και του φυσικού περιβάλλοντος γενικότερα, απέναντι στην ολοένα και εντονότερη ανθρώπινη πίεση. Οι μαθητές έχουν παράλληλα την ευκαιρία να αποκτήσουν έναν πιο ουσιαστικό επαγγελματικό προσανατολισμό και να κατανοήσουν πώς μπορούν και οι ίδιοι να συμβάλουν ενεργά στην προστασία του περιβάλλοντος.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί είτε μέσω της επιλογής σπουδών που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τον τομέα του περιβάλλοντος - όπως η βιολογία, οι περιβαλλοντικές επιστήμες, η γεωγραφία, η χημεία, αλλά και άλλοι εξίσου σημαντικοί κλάδοι, όπως η νομική, η επικοινωνία και οι τέχνες - είτε μέσω της υιοθέτησης ενός τρόπου ζωής περισσότερο ισορροπημένου και συμβατού με το φυσικό περιβάλλον. ... See MoreSee Less

Εικόνα από τα 48m βάθος - σε μια περιοχή που, με βάση τα ευρήματα, φαίνεται ότι έως πριν λίγα χρόνια ήταν ένα πλούσιο οικοσύστημα. Εκεί φιλοξενούνταν ένα υποβρύχιο "δάσος" από φύκη Sargassum, το οποίο αποτελούσε και τόπο εναπόθεσης αυγών για δεκάδες θαλάσσια είδη.

Σήμερα, εκεί έχει απομείνει μόνο ένα τελευταίο φύκος, το οποίο αποτελεί και την τελευταία ελπίδα για να εναποθέσουν τα αυγά τους τα καλαμάρια. Μια εικόνα που, δυστυχώς, συναντάμε όλο και συχνότερα στις θάλασσές μας.
Αυτός που μπορούσε να περιγράψει καλύτερα από όλους μας αυτή την καταστροφή των θαλασσών μας, όπως την βίωσε, ήταν ο καπετάν Δημητρός από την Χαλκίδα, που δυστυχώς δεν είναι πια κοντά μας.

Όση καταστροφή δεν προκλήθηκε μέσα σε χιλιάδες χρόνια, καταφέραμε να την προκαλέσουμε μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες.
Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ “Μία Καλή ψαριά” παραγωγή του Mega, Channel από τη σειρά “Ορίζοντες” Δείτε όλο το ντοκυμαντέρ εδώ www.facebook.com/Archipelago.gr/videos/772317358456305

----------------

An image 48 meters deep - in an area that, based on our findings, appears to have been a rich ecosystem until just a few years ago. It once hosted an underwater “forest” of Sargassum algae, which also served as a spawning ground for numerous marine species.
Today, only a single remaining algae is left - the last hope for squid to lay their eggs. Sadly, this is a scene we are encountering more and more frequently in our seas.

The person who could describe this destruction of our marine environment better than any of us, as he experienced it firsthand, was Captain Dimitris from Chalkida, who is unfortunately no longer with us.

Damage that did not occur over thousands of years, we have managed to cause in just a few decades.
Excerpt from the documentary “A Good Catch”, produced by Mega Channel, from the series “Horizons”.

Watch the full documentary (in Greek) here: www.facebook.com/Archipelago.gr/videos/772317358456305 ... See MoreSee Less

Σταχτοδέλφινο ανάμεσα στη Χίο και την Ικαρία - από τη σημερινή αποστολή του «Ναυτίλου», σε μια ανοιξιάτικη μέρα στο ανοιχτό πέλαγος, λίγο πριν δυναμώσουν ξανά οι βοριάδες στο Αιγαίο🌊

Τα Σταχτοδέλφινα είναι από τα λιγότερο μελετημένα και πιο άγνωστα είδη δελφινιών που ζουν στις θάλασσές μας.
🧭Αποτελούν το μεγαλύτερο είδος δελφινιού που συναντάται στις ελληνικές θάλασσες και το μοναδικό που παρουσιάζει μεταναστευτική συμπεριφορά. Μετακινούνται συνεχώς σε μικρές ομάδες 3–20 ατόμων, διανύοντας μεγάλες αποστάσεις στο ανοιχτό πέλαγος.
Διακρίνονται για τις εντυπωσιακές καταδυτικές τους ικανότητες, καθώς μπορούν να φτάσουν σε βάθη έως και 300 μέτρα και να παραμένουν κάτω από την επιφάνεια για περισσότερα από 30 λεπτά.

≈≈≈≈≈≈≈

Risso’s dolphin between Chios and Ikaria - captured during today’s survey on board the “Naftilos,” on a spring day in the open sea, just before the northerly winds return to the Aegean 🌊

Risso’s dolphins are among the least studied and most elusive dolphin species inhabiting our seas.

They are the largest dolphin species found in Greek waters and the only one known to exhibit migratory behavior. They travel continuously in small groups of 3–20 individuals, covering vast distances across the open sea.

They are also remarkable divers, capable of reaching depths of up to 300 meters and remaining underwater for more than 30 minutes. ... See MoreSee Less