Θαλάσσια Θηλαστικά
& Χελώνες

Στις ελληνικές θάλασσες και την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου επιβιώνουν μερικοί από τους σημαντικότερους εναπομείναντες πληθυσμούς θαλάσσιων θηλαστικών και χελωνών στην Ευρώπη. Στην περιοχή καταγράφονται συχνά 4 είδη δελφινιών (ρινοδέλφινα, κοινά δελφίνια, ζωνοδέλφινα, σταχτοδέλφινα), 3 είδη φαλαινών, ο σημαντικότερος πληθυσμός Μεσογειακής Φώκιας, καθώς και 3 είδη θαλάσσιων χελωνών.

Παρόλο που τα είδη αυτά προστατεύονται από την εθνική και τη διεθνή νομοθεσία, η προστασία τους είναι μόνο «στα χαρτιά», ενώ στην πράξη δεν εφαρμόζονται ουσιαστικά μέτρα για την προστασία τους στις Ελληνικές θάλασσες. Ως αποτέλεσμα κινδυνεύουν από τις πολυάριθμες αυξανόμενες ανθρωπογενείς απειλές, όπως η ρύπανση, η υπεραλίευση, η παρεμπίπτουσα αλίευση, αλλά και η υποθαλάσσια ηχορύπανση).

Στην Ελλάδα, όπου η ακτογραμμή ξεπερνά τα 18.000 χιλιόμετρα και η επιφάνεια της θάλασσας τα 220.000 τμ2, η συλλογή δεδομένων σχετικά με τους πληθυσμούς και εκβρασμούς των θαλάσσιων θηλαστικών και χελωνών είναι εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα. Η έρευνα που διεξάγεται είναι περιορισμένη και δυστυχώς οι εκβρασμοί και θανατώσεις τους σπάνια καταγράφονται.

Το Ινστιτούτο Αρχιπέλαγος, από την αρχή της λειτουργίας του το 2000, έχει ως βασικό άξονα δράσης την έρευνα και προστασία των θαλάσσιων θηλαστικών, με επίκεντρο το Αιγαίο, αλλά συνολικό πεδίο δράσης που καλύπτει την ευρύτερη περιοχή της ΒΑ Μεσογείου.

 

Στόχος μας είναι η κάλυψη του σημαντικού κενού γνώσης που υπάρχει αναφορικά με τους πληθυσμούς αυτών των σπάνιων και απειλούμενων θαλάσσιων ειδών.

Συνεργάτες

Το Ινστιτούτο Αρχιπέλαγος συνεργάζεται με διεθνείς φορείς που επικεντρώνονται στην προστασία των θαλάσσιων θηλαστικών και χελωνών.

Είδη

Δράσεις

Η έρευνα στα θαλάσσια θηλαστικά στοχεύει:

Yλοποιούμε έργα τα οποία στοχεύουν στην προστασία, όχι μόνο, κύριων θηρευτών της τροφικής αλυσίδας αλλά και ειδών που ζούν κάτω από την «ομπρέλα» τους. Τα θαλάσσια θηλαστικά είναι η «σημαία» για τις όποιες περιβαλλοντικές προσπάθειες οι οποίες επικεντρώνονται στα είδη αυτά. Η συνεχής παρακολούθηση κητωδών είναι πολύ σημαντική για να διασφαλιστεί η συλλογή δεδομένων και την επιτυχής υλοποίηση μέτρων προστασίας τους, τέτοιες έρευνες λείπουν από τη λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου.
Εμείς, σαν Αρχιπέλαγος σε συνεργασία με ειδικούς, ξεκινάμε μακροσκελείς έρευνες αφιερωμένες στην μελέτη θαλάσσιων θηλαστικών στο Ανατολικό Αιγαίο που είναι πιθανό να συνεχιστούν τα επόμενα χρόνια. Πιθανά μέτρα για τη προστασία των ειδών αυτών είναι πολύ πιθανό να τοποθετηθούν λανθασμένα χωρίς να προηγηθούν συστηματικές έρευνες, οι οποίες θα πρέπει να εκτελεσθούν κατά τη διάρκεια όλου του έτους. Ως εκ τούτου, ο στόχος μας είναι να διαθέσουμε σύγχρονα στοιχεία για τους πληθυσμούς θαλάσσιων θηλαστικών που ζουν στη περιοχή και να ορίσουμε τα κρίσιμα ενδιαιτήματα έτσι ώστε να μειωθούν οι απειλές και σε συνδυασμό με την έρευνα θα μπορέσουμε να προτείνουμε αποτελεσματικά και βιώσιμα μέτρα προστασίας με ενημερωτικές καμπάνιες.

Η θαλάσσια έρευνα θηλαστικών επικεντρώνεται στα εξής:

Συλλογή βασικών δεδομένων μέσω οπτικοακουστικών ερευνών για τη διερεύνηση συμπεριφοράς, τη κατανοήση χρήσης ενδιαιτημάτων και τη διευρεύνηση των επιπτώσεων ανθρωπογενών δραστηριοτήτων.
Το Αρχιπέλαγος φέρνει κοντά την επιστήμη και τον υπόλοιπο κόσμο στο πεδίο για να τους καθοδηγήσει. Κατά τη διάρκεια των ερευνών, δύο διαφορετικές πλατφόρμες χρησιμοποιούνται για τη συλλογή δεδομένων: έρευνες στεριάς και θαλάσσης. Επίσης, προσκαλούμε τους ψαράδες και το πλήρωμα τουριστικών σκαφών να μας υποστηρίξουν ενεργά προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες, βοηθόντας παράλληλα την βιωσιμότητα των προγράμματων μας.

Συλλέγουμε στοιχεία σχετικά με:

  • Αφθονία κητωδών(καταγραφή πληθυσμών)
  • Διανομή πληθυσμών κητωδών
    Συμπεριφορά κητωδών και διαταραχές λόγω ανθρωπογενών δραστηριοτήτων
  • Μοτίβο κίνησης, μοτίβο διαμονής και κοινωνική δομή μέσω της φωτο-ταυτοποίηση
  • Δίκτυο Διάσωσης Εκβρασμών του Αρχιπελάγους
  • Συμπεριφορά της Μεσογειακής φώκια
  • Τοξικολογικές και άλλες εργαστηριακές αναλύσεις
  • Περιβαλλοντική εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση του κοινού
  1. Αφθονία Θαλάσσιων Θηλαστικών

Χρησιμοποιούμε προκαθορισμένες “γραμμές” κατά τη διάρκεια των ερευνών μας με τα σκάφη με σκοπό να βελτιωθεί η ακρίβεια της εκτίμησης του πληθυσμού κητωδών. Δύο είδη ερευνών πραγματοποιούνται πάνω στα σκάφη. Το πρώτο είδος εστιάζει στα παράκτια νερά της Σάμου και το δεύτερο καλύπτει μεγάλη επιφάνεια συμπεριλαμβάνοντας και τη θάλασσα της Ικαρίας. Ενώ το πρώτο πραγματοποιείται κάθε βδομάδα, κυρίως για τη συλλογή δεδομένων στη συμπεριφορά και για να φωτογραφηθούν τα άτομα του τοπικού πληθυσμού, το δεύτερο πραγματοποιείται εποχικά και εστιάζει στη αφθονία των θηλαστικών. Η συλλογή των παραπάνω δεδομένων είναι πολύ σημαντική για να εκτιμηθεί η κατάσταση της περιο ηθυσμών κ Π εποχικερκοποχής και να μάθουμε περισσότερα για τις εποχικές τάσεις των ειδών της περιοχής.

  1. Διανομή Πληθυσμών Κητωδών

Συνδιάζοντας τα δεδομένα που συλλέγονται από τις έρευνες ξηράς και θαλάσσης έχουμε χαρτογραφήσει την κατανομή διαφόρων ειδών. Οι χάρτες κατανομής δημιουργούνται ανά μήνα, εποχή και έτος. Μέσω των χαρτών αυτών μπορούμε να ερευνήσουμε αν υπάρχει κάποια κοινή χρήση των ενδιαιτημάτων μεταξύ διαφορετικών ειδών αλλά και την επίδραση των αλιευτικών πρακτικών και της θαλάσσιας κυκλοφορίας για τα κητώδη.

  1. Συμπεριφορά κητωδών και διαταραχές λόγω ανθρωπογενών δραστηριοτήτων

Ακόμα κι αν η συμπεριφορά των ζώων, συγκριτικά με άλλα, ένα θέμα που έχει ερευνηθεί ελάχιστα στο ζωικό βασίλειο, η συμπεριφορά είναι η πρώτη ένδειξη για τους επιστήμονες σχετικά με την υγεία του πληθυσμού που μελετάνε. Είναι γνωστό ότι τα ζώα παρουσιάζουν αλλαγή στη συμπεριφορά τους όταν έρχονται σε επαφή με δυσχερείς συνθήκες. Αν χάσουμε τα συνθήματα αυτά, η βραχυπρόθεσμη συμπεριφορά θα οδηγήσει τα ζώα να αποφεύγουν τη περιοχή και κατά συνέπεια τη μείωση του πληθυσμού τους. Έτσι, συλλέγουμε συμπεριφορικά στοιχεία κατά τη διάρκεια των ερευνών μας για να χαρτογραφήσουμε τους σημαντικούς οικοτόπους και να αναλύσουμε τις αλλαγές στη συμπεριφορά κάτω από ανθρωπογενή πίεση. Τα στοιχεία αυτά θα μας βοηθήσουνε να εφαρμόσουμε αποτελεσματικά μέτρα προστασίας και διατήρησης.

  1. Μοτίβο κίνησης, μοτίβο διαμονής και κοινωνική δομή μέσω της φωτο-ταυτοποίηση:

Η φωτο-ταυτοποίηση είναι ένα σημαντικό εργαλείο για τη διερεύνηση των μοτίβων κίνησης, διαμονής και την κοινωνική δομή των ατόμων. Τα μοτίβα κατοικίας επισημαίνουν τη σημασία του οικοτόπου σε ετήσιο και εποχιακό επίπεδο. Η κοινωνική δομή μας δίνει λεπτομέρειες σχετικά με την ανθεκτικότητα των ατόμων. Μαζί, μας βοηθούν να κατανοήσουμε τη ροή της γνώσης στην ομάδα αλλά αποτελούν και σημαντικό μέσο για την αξιολόγηση της επίδρασης ανθρωπογενών δράσεων.

  1. Δίκτυο Διάσωσης Εκβρασμών του Αρχιπελάγους

Κατά τη τελευταία δεκαετία, το Δίκτυο Διάσωσης Εκβρασμών του Αρχιπελάγους έχει αναπτυχθεί με τη συνεργασία ερευνητών και εθελοντών αλλά και με τις τοπικές κοινωνίες των νησιών του Αιγαίου. Το δίκτυο είναι αφιερωμένο στη παροχή πρώτων βοηθειών και τη διάσωση σε περιστατικά εκβρασμών ή άλλων συμβάντων. Όταν ένα προστατευόμενο είδος βρίσκεται νεκρό, η ομάδα του Αρχιπελάγους εκτελεί νεκροψία και συλλέγει δείγματα για περαιτέρω τοξικολογικές  και παθολογικές αναλύσεις.

  1. Συμπεριφορά της Μεσογειακής φώκια

Μετά την άνοιξη του 2014, το Αρχιπέλαγος έχει εμπλακεί στην καθημερινή παρακολούθηση και τη διατήρηση μιας νεαρής φώκιας που εμφανίζει μια εξαιρετικά ασυνήθιστη συμπεριφορά, προσεγγίζοντας κατοικημένες παράκτιες περιοχές και τουριστικές παραλίες. Η ομάδα μας συνεργάζεται στενά με την τοπική κοινότητα σε μια μοναδική προσπάθεια διατήρησης για να εξασφαλιστεί η ευημέρια αυτής της φώκιας και να επαναφερθεί στο φυσικό της περιβάλλον.

  1. Τοξικολογικές και άλλες εργαστηριακές αναλύσεις

Η βιοσυσσώρευση των χημικών ρυπαντών αξιολογείται σε συνεργασία με εξειδικευμένα εργαστήρια των διαφόρων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, η οποία διεξάγει τις τοξικολογικές, παθολογικά και γενετικές αναλύσεις σε δείγματα από την Τράπεζα ιστού Θαλάσσιων Θηλαστικών του Αρχιπελάγους.

  1. Περιβαλλοντική εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση του κοινού

Η ομάδα του Αρχιπελάγους είναι ενεργή σε διάφορα μέρη του Αιγαίου κυρίως λόγω της συμμετοχής και της εμπλοκής των νησιωτικών κοινοτήτων στις προσπάθειες έρευνας και διατήρησης. Προσφέρει μια μεγάλη ποικιλία υλικού ευαισθητοποίησης, παιχνιδιών και παρουσιάσεων που λαμβάνουν χώρα στα σχολεία πολλών νησιών κατά τη διάρκεια του έτους. Για το Αρχιπέλαγος η επένδυση αυτή είναι το κλειδί για τη μακροπρόθεσμη προστασία των ελληνικών θαλασσών και ολόκληρης της ανατολικής Μεσογείου.

Απειλές

Eκμετάλλευση:

Πολλά θαλάσσια ζώα θηρεύονται παράνομα για την εμπορική τους αξία σε πολλές χώρες.

Ατυχήματα:

Η αλιεία προκαλεί ένα υψηλό ποσοστό θνησιμότητας θαλάσσιων ζώων τα οποία χάνουν την ζωή τους ως παρεμπίμπτοντα αλιεύματα. Τα περισσότερα από αυτά τα ζώα μπλέκονται στα δίχτυα και πνίγονται. Αποκομμένα δίχτυα μπορούν επίσης να καταποθούν καταλάθος. Πλοία προκαλούν θάνατο από άμεσα πλήγματα ιδιαίτερα σε φάλαινες.

Σύγκρουσεις με την αλιεία:

Η υπεραλίευση έχει οδηγήσει στη σημαντική μείωση των αποθεμάτων με αποτέλεσμα την έλλειψη λείας για τα θαλάσσια ζώα.

Απώλεια κατοικίας:

Η υποβάθμιση των οικοτόπων θέτει σε κίνδυνο τα ενδιαιτήματα που χρησιμοποιούνται για τη σίτιση και την αναπαραγωγή τους.

Ρύπανση:

Ο θόρυβος και η χημική μόλυνση των υδάτων συσσωρεύεται πάνω στα σώματα των θαλάσσιων θηλαστικών. Συγκεκριμένα ο θόρυβος από ανθρωπογενείς παράγοντες διαταράσσει το echolocation.

Η παγκόσμια κλιματική αλλαγή:

Η υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνει το επίπεδο της θάλασσας αλλά και την θερμοκρασία του νερού και την κατεύθυνση των ρευμάτων. Αυτό επηρεάζει τα θαλάσσια ζώα καθώς μεταβάλλει τη διανομή της λείας τους και τη βιωσιμότητα των περιοχών αναπαραγωγής.

Πρώτες Βοήθειες

Μετά την ανακάλυψη του εκβρασμένου, άρρωστου ή τραυματισμένου ζωντανού ζώου, είναι σημαντικό να ξέρετε τις βασικές πρώτες βοήθειες που μπορείτε να δώσετε. Η σωστή τεχνική στις πρώτες βοήθειες μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου. Σε κάθε περίπτωση, η κύρια προτεραιότητα είναι να αποφευχθεί η πρόκληση άγχους στο ζώο, καθώς αυτό είναι μια κοινή αιτία θανάτου. Αποφύγετε τις απότομες και περιττές κινήσεις, δυνατούς θορύβους, κοντινές εξετάσεις και απομακρύνεται μεγάλα πλήθη ανθρώπων γύρω από το ζώο.

Σπρώχνοντας ένα εκβρασμένο ζώο σε βαθύτερα νερά είναι μία από τις κύριες αιτίες θανάτου. Το ζώο έχει ήδη εξαντληθεί, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να επιβιώσει μέσα στη θάλασσα.

Τι πρέπει να κάνετε μετά την ανακάλυψη ενός εκβρασμένου θαλάσσιου θηλαστικού ή μιας χελώνας?

  1. Καλέστε την αστυνομία και την ομάδα του Αρχιπελάγους

           - Λιμενική Αστυνομία (Βαθύ) +30 227 3027318

           - Ερευνητική βάση Αρχιπελάγους: +30 227 3061191

           - Για επείγοντα θέματα ΜΟΝΟ: +30 697 4744949

  1. Ελέγξτε για την κίνηση από απόσταση. (Θα μπορούσε να είναι φυσιολογικό για μια χελώνα ή μια φώκια να βρίσκεται στη παραλία, ως εκ τούτου, μπορεί να μην διατρέχουν κίνδυνο.)
  1. Μην πλησιάσετε κοντά στα μάτια του ζώου καθώς αυτό τους προκαλεί μεγάλη αγωνία.
  1. Ξεμπλέξτε ή κόψτε κάθε πετονιά ή δίχτυ που μπορεί να είναι γύρω από το ζώο.
  1. Κρατήστε το ζώο δροσερό και υγρό και καλύψτε το με βρεγμένα σεντόνια ή πετσέτες (επίσης φύκια εάν είναι διαθέσιμα). Κόψτε το μεσαίο τμήμα της πετσέτας για να αποφύγετε την κάλυψη του ραχιαίο πτερύγιου.
  1. Ποτέ μην αγγίζετε το φυσητήρα ή τα μάτια τους.
  1. Βεβαιωθείτε ότι οι φυσητήρες / ρουθούνια δεν καλύπτονται και είναι μακριά από το νερό και συντρίμμια.
  1. Βεβαιωθείτε ότι η φάλαινα ή το δελφίνι κάθεται στην κοιλιά του και σκάψτε τάφρους κάτω από τα θωρακικά πτερύγια του. Αν είναι δυνατόν, να γεμίσετε τις τάφρους με θαλασσινό νερό για να μειώσετε τις πιθανότητες θερμοπληξίας.
  1. Όταν υπάρχει μεγάλη ηλιοφάνεια, προσπαθήστε να προσφέρετε σκιά στο ζώο, ιδανικά φτιάξτε μια τέντα από πάνω του.
  1. Σε κρύο ή θυελλώδεις καιρικές συνθήκες, προσπαθήστε να βάλετε προστατευτικό γύρω από το ζώο καθώς το δέρμα τους μπορεί να πάθει εγκαύματα λόγω του αέρα.

Το Αρχιπέλαγος προσφέρει εκπαιδευτικά προγράμματα πρώτων βοηθειών για να εξασφαλίσει ότι οι εκπαιδευμένοι εθελοντές μπορούν να ανταποκριθούν στους εκβασμούς με αποδοτικό και αποτελεσματικό τρόπο. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα προγράμματα αυτά, παρακαλούμε επικοινωνήστε μαζί μας.

Τελευταία Νέα σχετικά με τα Θαλάσσια Θηλαστικά

TOP