Κοραλλιγενείς Ύφαλοι
& Λιβάδια Ποσειδωνίας

Λιβάδια Ποσειδωνίας

posiedonia

Τα θαλάσσια λιβάδια από Posidonia oceanica στη Μεσόγειο αποτελούνται από έναν από τους παλαιότερους ζωντανούς οργανισμούς στη Γη, με μία μόνο κλωνική αποικία που υπολογίζεται ότι είναι πάνω από 100.000 ετών.Τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους, που έχουν θεμελιώδη ρόλο στην υγεία και την παραγωγικότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων της Μεσογείου.

Τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας παίζουν καθοριστικό ρόλο ως τόπος αναπαραγωγής αλλά και σαν βρεφοκομεία για πολλά είδη.Πάνω από 300 είδη φυτών και 1.000 είδη ζώων ζουν μέσα στα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, συμπεριλαμβανομένου ενός μεγάλου αριθμού εμπορικά σημαντικών ειδών ψαριού. Εκτός από την υποστήριξη των παραγωγικών θαλάσσιων οικοσυστημάτων και την αλιεία, τα θαλάσσια λιβάδια έχουν μεγάλη κοινωνικο-οικονομική σημασία, καθώς βοηθούν στην πρόληψη της διάβρωσης των ακτών. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω των ριζωμάτων και των φύλλων τους. Το δίκτυο των ριζών και ριζωμάτων σταθεροποιεί τα ιζήματα, ενώ η υψηλή πυκνότητα των φύλλων μειώνει την δύναμη των κυμάτων. Επίσης, όπως και τα χερσαία φυτά, τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας αποτελούν ένα σημαντικό απόθεμα του ωκεανού σε άνθρακα και βοηθούν τη μείωση των επιπέδων του διοξειδίου του άνθρακα που υπάρχει στην ατμόσφαιρα.

Κοραλλιγενείς Ύφαλοι

Coralligene-reefsΟι κοραλλιογενείς ύφαλοι είναι βιογενεί σύνολα που σχηματίζονται από κόκκινα φύκια της οικογενείας Corallinaceae.Τα κόκκινα φύκια παράγουν ένα σκελετικό ανθρακικό ασβέστιο το οποίο σχηματίζει την βασική δομή του υφάλου. Βρίσκονται μέσα στο Αιγαίο και στην δυτική Μεσόγειο σε περιοχές με αμυδρό φως, φτάνοντας βάθη των 150 μέτρων. Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι (γνωστοί και ως τραγάνα) είναι ίσως το πιο καλά κρυμμένο μυστικό της Μεσογείου. Λόγω της έλλειψης ευαισθητοποίησης η προστασία τους συχνά έχει αγνοηθεί.

Είναι ιδιαίτερα παραγωγικοί και διαθέτουν ενδιαιτήματα με μεγάλη βιοποικιλότητα. Συχνά αποτελούν ένα εντυπωσιακό θέαμα: τα κοραλλιγενή φύκια καλύπτονται από κόκκινα κοράλλια Γοργονία και από μια μεγάλη ποικιλία από σπόγγους και άλλους οργανισμούς. Εκτιμάται ότι υπάρχουν περίπου 1.700 είδη (300 είδη φυκιών, 1.200 είδη ασπόνδυλων και πάνω από 100 είδη ψαριών) που ζουν σε υφάλους. Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι αποτελούν επίσης, πολύ σημαντικά, βρεφοκομεία για πολλά ψάρια και ζωτικής σημασίας οικοτόπους για απειλούμενα είδη όπως το κόκκινο κοράλλι Corallium rebrumandtevery, το σπάνιο μαύριοκοράλλι Gerardia savaglia και ένα από τα χρυσοπλήρωτα είδη ψαριών, τον ροφό Epinephelus marginatus.

Απειλές

Η υποβάθμιση των κοραλλιογενών φυκιών είναι μια από τις μεγαλύτερες ανησυχίες μας καθώς έχουν πολύ αργό ρυθμό ανάπτυξης (0,006 – 0,83 μμ/έτος). Μελέτες έχουν δείξει πως η ηλικία των υφάλουν κυμαίνεται από 520 εώς 7.760 χρόνια και εάν καταστραφούν θα πάρει χιλιάδες χρόνια να ανακάμψουν. Επιπλέον, δεδομένου ότι η Posidonia oceanic έχει επίσης πολύ αργό ρυθμό ανάπτυξης (<10εκατοστά/έτος) είναι πολύ ευάλωτα σε ανθρωπογενείς καταστροφές και είναι πολύ δύσκολο να ανακάμψουν εάν καταστραφούν. Στο Αιγαίο, ο κυριότερες απειλές για τους υφάλους και τα λιβάδια Ποσειδωνίας είναι:

trawler-destroy-reef-ilustration

1.Αλιεία

Οι κοραλλιγενείς ύφαλοι και τα θαλάσσια λιβάδια απειλούνται από τις καταστροφικές αλιευτικές δραστηριότητες. Η χρήση μηχανότρατας, δράγας και άλλων παρόμοιων προκαλούν ανεπανόρθωτες βλάβες σε αυτά τα ενδιαιτήματα. Η χρήση μηχανότρατας έχει έμμεσες επιπτώσεις και στη γύρω περιοχή, αυξάνοντας την τοπική καθίζηση και επηρεάζοντας την θολερότητα του νερού. Αυτό είναι επιζήμιο, καθώς επηρεάζει τη διαδικασία φωτοσύνθεσης των φυκών εμποδίζοντας την ανάπτυξή τους. Η ποσότητα οργανικής ύλης από τις ιχθυοκαλλιέργειες κατακάθεται στον πυθμένα, μεταβάλλοντας τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του, τα οποία επηρεάζουν την ανάπτυξη της ποσειδωνίας.

sandplastics

2.Ρύπανση

Επιστήμονες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα πως η ρύπανση δεν εμποδίζει μόνο την ανάπτυξη κοραλλιογενών υφάλων με το να αναστέλλει την ανάπτυξη των φυκιών αλλά και μειώνει και τη βιοποικιλότητα και την αφθονία των ατόμων.

Caulerpa spread

3.Εισβολικά Είδη

Οι κοραλλιγενείς ύφαλοι και τα θαλάσσια λιβάδια απειλούνται από την εισαγωγή χωροκατακτητικών ειδών φυκών. Το πιο απειλητικό από αυτά είναι το κόκκινο φύκος (Womersley ellasetacea) το οποίο σχηματίζει ένα στρώμα πάχους 1-2 χιλ. πάχος πάνω από τους κοραλλιογενείς υφάλους. Αυτό μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες για τα φύκη καθώς εμποδίζει τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης. Επιπλέον μπορεί να εμποδίσει την εγκατάσταση των προνυμφών και την ανάπτυξη άλλων ειδών μακροφυκών. Οι ζημιές που προκαλούνται από τις μηχανότρατες και την ανεξέλεγκτη αγκυροβολία δίνουν την ευκαιρία σε εισβολικά είδη, όπως το είδος Caulerpa racemosa, να εισέρχονται στα ενδιαιτήματα των κοραλλιγενών υφάλων.

human-imact

4.Παράκτιες ανθρωπογενείς δραστηριότητες

Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι και τα λιβάδια Ποσειδωνίας κινδυνεύουν λόγω των αλλαγών των χρήσεων παράκτιων περιοχών. Αυτό, επηρεάζει σημαντικάτο ποσότης καθίζησης και την θολότητα του νερού, με αποτέλεσμα την υπερβολική εναπόθεσή τους στη θάλασσα. Οι δραστηριότητες αυτές περιλαμβάνουν την αποψίλωση των δασών, την ποιοτική αποκατάσταση της γής και άλλες παράκτιες δραστηριότητες.

posiedonia-fishes

5.Όξυνση Ωκεανών

Η αύξηση του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα λόγω ανθρώπινων δραστηριοτήτων έχει ως αποτέλεσμα την απορρόφηση ποσότητας διοξειδίου του άνθρακα από τους ωκεανούς, οδηγώντας κατά συνέπεια στη μείωση του pH των ωκεανών – Ένα φαινόμενο γνωστό ως όξυνση των ωκεανών. Η όξυνση αυτή αποτελεί σημαντική απειλή για τους κοραλλιογενείς υφάλους διότι η παραγωγή του ανθρακικού ασβεστίου από τους οργανισμούς του υφάλου αναστέλλεται από τη μείωση του pH.

scuba-diving-over-posidoneia

6.Καταδύσεις

Οι κοραλλιoγενείς ύφαλοι που είναι προσβάσιμοι στους δύτες κινδυνεύουν από φυσική καταστροφή, τόσο από τυχαία καταστροφή όσο και από αφαίρεση των οργανισμών, όπως τα κόκκινα κοράλλια, από τα ενδιαιτήματά τους. Στο Αιγαίο, ευτυχώς,  τα ενδιαιτήματα αυτά (ύφαλοι και λιβάδια ποσειδωνίας) βρίσκονται σε βάθη (70-90 μέτρα) όπουείναι δύσκολη η πρόσβαση (ερασιτεχνών) δυτών.

Δράσεις

poseidonia-snorkelingΑυτά τα μοναδικά ενδιαιτήματα υψηλής βιοποικιλότητας βρίσκονται υπό καθεστώς προστασίας σύμφωνα με τις ακόλουθες συμβάσεις:

  • Ευρωπαϊκή νομοθεσία (EC 1967/2006) σχετικά με μέτρα διαχείρισης για τη βιώσιμη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο. Απαγορεύεται η αλιεία με τράτες, δράγες, πεζότρατες στις περιοχές όπου υπάρχουν οικότοποι κοραλλιγενών υφάλων.
  • Σύμβαση Βέρνης
  • Κόκκινο Βιβλίο

Δυστυχώς η πλειοψηφία των περιοχών που καλύπτονται με θαλάσσια λιβάδια και κοραλλιγενείς υφάλους δεν έχουν χαρτογραφηθεί ακόμη. Έτσι η ευρωπαϊκή νομοθεσία είναι δύσκολο να εφαρμοστεί έως ότου πραγματοποιηθεί εκτεταμένη χαρτογράφηση των οικοτόπων αυτών.

Ωστόσο οι νόμοι αυτοί θα πρέπει να εφαρμόζονται συστηματικά  έτσι ώστε να απαγορεύεται η αλιεία με τη χρήση τράτας ή δράγας όχι μόνο στους κοραλλιγενείς υφάλους αλλά και στην περιοχή γύρω από αυτή.

Η προστασία των λιβαδιών ποσειδωνίας και των κοραλλιγενών υφάλων αποτελεί πρωταρχική έρευνα του Ινστιτούτου «Αρχιπέλαγος» η οποία στοχεύει σε:

poseidonia-mapping

1.Δημιουργία χαρτών που απεικονίζουν λεπτομερώς τις περιοχές που αναπτύσσονται λιβάδια ποσειδωνίας και οι οποίες θα πρέπει να προστατεύονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Marine_equipment (2)

2.Συλλογή δεδομένων με υποβρύχια κάμερα η οποία θα παρέχει:

  • Πληροφορίες που αφορούν τη βιοποικιλότητα της περιοχής και τη σύνθεση των λιβαδιών ποσειδωνίας και των κοραλλιγενών υφάλων.
  • Πληροφορίες που αφορούν πιθανή καταστροφή η υποβάθμιση των λιβαδιών ποσειδωνίας
  • Φωτογραφικό υλικό των λιβαδιών ποσειδωνίας για να χρησιμοποιηθεί σε καμπάνιες για ευαισθητοποίηση του κοινού.

fisheries-small

3.Παρακολούθηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων και προώθηση βιώσιμων αλιευτικών πρακτικών που να μην υποβαθμίζουν τις περιοχές των θαλάσσιων λιβαδιών ποσειδωνίας (όπως ορίζονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία).

poster-preview

4.Ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού για την προστασία των σπάνιων αυτων ενδιατημάτων.

TOP